Van kraken tot onteigenen: zo wil het Straat Consulaat leegstand aanpakken én daklozen huisvesten

Kan leegstand een oplossing bieden voor de wooncrisis?
Kan leegstand een oplossing bieden voor de wooncrisis? © PxHere
DEN HAAG - Kraken weer toestaan, leegstaande panden ombouwen en eigenaren van die panden beboeten of zelfs onteigenen: dat zijn de maatregelen die het Straat Consulaat graag ziet om meer betaalbare huisvesting voor dakloze mensen te creëren. Met een nieuwe campagne hoopt de organisatie het onderwerp bij de politiek bovenaan de prioriteitenlijst te krijgen.
Hoeveel daklozen Den Haag precies telt, weet niemand. Een grote groep is voor het systeem 'onzichtbaar'. Zo worden daklozen onder de 18 en boven de 65, EU-migranten en ongedocumenteerden door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) niet meegeteld. Straat Consulaat schat dat jaarlijks zo'n twee- tot drieduizend mensen zich melden bij het daklozenloket. En die groep is veel breder dan alleen buitenslapers, zegt Marlies Filbri, directeur bij het Straat Consulaat, in Lunchroom Lash.
'Dat zijn alle mensen die geen dak boven hun hoofd hebben en dakloos zijn. Dat kunnen mensen zijn die net gescheiden zijn en bij vrienden op de bank liggen, of jongeren die geen plek hebben en tussen vrienden huppelen. De grote gemene deler is dat mensen geen huis hebben. En de oorzaak is dat er een tekort is aan betaalbare huisvesting.'

'Dakloze mensen grootste slachtoffers wooncrisis'

Dat is allemaal het gevolg van politieke besluiten, stelt Filbri. 'We hebben de keuzes gemaakt om in plaats van volkshuisvesting een woonmarkt te creëren. En dat betekent dat er geld verdiend moet worden met het bouwen en verhuren van woningen die mensen een dak boven hun hoofd geeft. Helaas heeft dat een prijsopdrijvende werking gehad.'
Het argument dat er minder woningen voor daklozen zouden zijn omdat er sowieso een wooncrisis is, irriteert Filbri. 'De grootste slachtoffers van de wooncrisis zijn dakloze mensen. Dat is een en hetzelfde probleem. Als iets onverwachts en ongewenst gebeurt, is dat vaak ook heel verdrietig. Dan is het niet mogelijk om een eigen woning of studio te zoeken, want je kunt niks vinden onder de 1.000 euro per maand, en we weten dat veel mensen dat niet kunnen betalen.'
Marlies Filbri, directeur bij het Straat Consulaat
Marlies Filbri, directeur bij het Straat Consulaat © Den Haag FM
Met de Fundit-campagne en het bijbehorende manifest dat inmiddels zo'n 350 keer is ondertekend wil het Straat Consulaat niet alleen aandacht krijgen voor de problematiek, maar ook voor een mogelijke oplossing. Die ziet de organisatie in de leegstand die zich door de stad heeft verspreid.
'Onze achterban vertelt ons hoe frustrerend het is om al jarenlang langs leegstaande panden te lopen terwijl je zelf geen huisvesting hebt', zegt Filbri. 'Laten we dus kijken of we zo snel mogelijk met allerlei ondernemingen, investeerders en organisaties deze panden kunnen ombouwen naar woningen.'

Cijfers

Het Straat Consulaat haalt cijfers van het CBS uit 2021 aan waarin staat dat Den Haag toen grofweg zo'n 20.000 leegstaande panden telde. Het gaat dan om zogeheten 'administratieve leegstand'. 'Dat zijn panden waar geen personen of bedrijven staan ingeschreven en waar ook geen WOZ voor wordt betaald. Dat betekent niet dat die panden niet gebruikt worden voor opslag van materialen, zoals boven winkels. Of dat er mensen wonen die niet ingeschreven staan.'
Bij die cijfers hoort nog wel een belangrijke kanttekening. Zo bestaat een aantal van die panden uit niet in gebruik zijnde delen van verzorgingstehuizen, en wordt in een ander deel ambassadepersoneel gehuisvest. Dat personeel is ook niet ingeschreven. Dan blijven er nog zo'n 16.000 'leegstaande' panden over, waarvan de helft minder dan een jaar leegstaat. Onderaan de streep blijven er dus zo'n 8.000 woningen over.
Volgens de gemeente zelf stonden er op 1 januari 2022 ruim 15.000 woningen 'administratief leeg'. Daarvan stonden er 8.280 langer dan een jaar leeg en 6.412 langer dan twee jaar. 'Dit aantal wijkt af van de feitelijke leegstand, waarvoor verschillende oorzaken zijn. In de praktijk staan er minder woningen daadwerkelijk leeg', schreef het college vorig jaar in een brief aan de raad.
Maar over de exacte cijfers gaat het volgens Filbri nu helemaal niet. 'Ik snap dat we het daarover moeten hebben, maar aan de andere kant moeten we dit zien als een uitnodiging vanuit dakloze mensen om oplossingen te zoeken voor het tekort aan woningen.'

Maatregelen

Maar dan: hoe pak je die leegstand op de juiste manier? Daarvoor ziet Filbri verschillende mogelijkheden: de één ingrijpender dan de ander. Met als uiterste optie: onteigenen. 'Dat is een enorme stap, en er is daarvoor al veel meer wat je kunt doen. Er kan bijvoorbeeld een leegstandsverordening ingesteld worden, zodat je meer mogelijkheden hebt om eigenaren aan te spreken op leegstaande panden. Dat begint natuurlijk met boetes voordat je overgaat tot onteigening.'
Een andere mogelijkheid is het terugdraaien van het verbod op kraken, dat in 2010 werd ingevoerd. Sinds 2022 kunnen krakers via de Wet handhaving kraakverbod binnen drie dagen uit een gekraakt pand gezet worden.
'Wat onze achterban betreft moet die regel teruggedraaid worden', stelt Filbri. 'Ik vind dat dit echt het moment is om te kijken wat we moeten doen tegen al die daklozen. Als kraken daar een oplossing voor is, moeten we daarnaar kijken.'

Leegstand ombouwen

Het transformeren van leegstaande panden tot woningen is iets waar Den Haag al langer me bezig is. Zo is de gemeente al langere tijd verwikkeld in de aankoop van twee leegstaande ziekenhuizen: het Rode Kruis Ziekenhuis en het Juliana Kinderziekenhuis aan de Sportlaan. In die laatste zit momenteel de permanente winteropvang voor dak- en thuislozen.
De voormalige KPN-centrale aan de Constant Rebecquestraat staat volgens Filbri al jaren leeg
De voormalige KPN-centrale aan de Constant Rebecquestraat staat volgens Filbri al jaren leeg © Google Maps
De gemeente wil de komende jaren honderden woningen op die plekken realiseren. Een motie van de SP om daarbij een norm van 50 procent sociale woningbouw te hanteren, kwam niet door de raad omdat collegepartijen D66, PvdD en CDA tegenstemden. Zij wilden zich in zo'n vroeg stadium nog niet vastpinnen op een percentage.
'Ik geloof dat er ontzettend op wordt ingezet om tenminste 30 procent sociale woningbouw bij nieuwbouw voor elkaar te krijgen', zegt Filbri. 'Maar we zien helaas gewoon dat het de afgelopen jaren niet lukt.'
Wat haar betreft moet de gemeente blijven kijken naar andere mogelijke locaties, zoals de voormalige KPN-centrale aan de Constant Rebecquestraat. 'Dat is zo'n 12.000 vierkante meter aan ruimte en het staat al leeg sinds 2009. Met zoveel vierkante meters kun je heel wat kleine studio's maken. We vragen niet om luxe appartementen, maar om plekken waar mensen, als het nodig is, een tijdje op zichzelf kunnen wonen.'

Snelle transformatie is een 'illusie'

In een reactie tegen Den Haag FM zegt wethouder Martijn Balster (Volkshuisvesting) dat de gemeente 'continu op zoek naar nieuwe locaties in de stad om woningen te realiseren én om verschillende zorgdoelgroepen te huisvesten'.
Als voorbeelden uit de afgelopen twee jaar haalt de wethouder het realiseren aan van huisvesting voor dak- en thuislozen in het Willem Dreeshuis, de Henri Faasdreef en Hotel Badhuisweg.
Wethouder Martijn Balster (PvdA)
Wethouder Martijn Balster (PvdA) © Valerie Kuypers
Tegelijkertijd noemt de wethouder het idee dat leegstaande panden snel tot woningen getransformeerd kunnen worden 'een illusie'. 'Eigenaarschap, vastgelegde bestemming en bouwkundige beperkingen maken dat onmogelijk. Alleen woningen die structureel leegstaan zouden potentieel beschikbaar kunnen komen voor woningzoekenden.'
Volgens de wethouder staan er in Den Haag zo'n 6.000 panden die onder de noemer 'structurele leegstand' vallen. 'Het gaat dan om administratieve leegstand, in de praktijk wordt een substantieel deel van deze woningen bewoond. Daarnaast is er meestal een heldere verklaring voor langere leegstand, zoals aangekondigde sloop.'

Geen wettelijk kader voor onteigening bij leegstand

De afgelopen tijd heeft de gemeente een onderzoek laten uitvoeren naar de leegstand in de stad en de mogelijkheden om die beter aan te pakken. Daarover wordt de gemeenteraad over een aantal weken geïnformeerd. 'Immers is elke leegstaande woning er één te veel.'
Eén van die mogelijkheden is de door Filbri genoemde leegstandsverordening, maar ook die zou geen wondermiddel tegen leegstand zijn. Ook niet om de eigenaren van leegstaande panden te onteigenen.
'De onteigeningsmogelijkheden die de Omgevingswet biedt houden verband met verstoring van de openbare orde, drugsgebruik, ernstige bedreiging van de leefbaarheid door het plegen van herhaalde overtredingen of gevaar voor de veiligheid. Een wettelijk kader voor onteigening bij leegstand ontbreekt hierbij en is daarmee geen effectief inzetbaar instrument.?'

💬 Neem contact op! Heb jij een tip of opmerking voor de redactie? Stuur ons een bericht via het contactformulier!

Altijd op de hoogte van het laatste nieuws en achtergronden uit Den Haag? Download onze app en ontvang notificaties bij belangrijk nieuws uit jouw stad!